Historia

Amerigo Vespucci

Amerigo Vespucci był urodzonym we Włoszech kupcem i odkrywcą, który brał udział w pierwszych podróżach do Nowego Świata w imieniu Hiszpanii pod koniec XV wieku. W tym czasie Wikingowie założyli osady w dzisiejszej Ameryce Północnej już w 1000 r. n.e., a Krzysztof Kolumb „odkrył” już kilka wysp karaibskich i środkowoamerykańskich, jednak to nazwisko Vespucciego przeważyło. Wczesne relacje z podróży Vespucciego, obecnie uważane za fałszerstwa, szybko rozprzestrzeniły się po Europie. W 1507 r., korzystając z tych listów jako przewodnika, niemiecki kartograf stworzył nową mapę, nazywając na cześć Vespucciego terytorium znane obecnie jako Ameryka Południowa. Po raz pierwszy słowo „Ameryka” pojawiło się w druku.

Wczesne życie

Vespucci był synem Nastagio, notariusza. Jako chłopiec Vespucci otrzymał humanistyczne wykształcenie od swojego wuja Giorgio Antonio. W 1479 roku towarzyszył innej relacji, wysłanej przez słynną włoską rodzinę Medyceuszy, aby była ich rzecznikiem przy królu Francji. Po powrocie Vespucci wszedł do „banku” Lorenza i Giovanniego di Pierfrancesco de’ Medici i zdobył zaufanie swoich pracodawców. Pod koniec 1491 roku ich agent, Giannotto Berardi, wydaje się być zaangażowany częściowo w wyposażanie statków; i Vespucci był prawdopodobnie obecny, gdy Krzysztof Kolumb powrócił ze swojej pierwszej wyprawy, którą Berardi wspomagał. Później Vespucci miał współpracować, nadal z Berardim, przy przygotowaniu statku na drugą wyprawę Kolumba i innych na trzecią. Kiedy Berardi zmarł, albo pod koniec 1495 roku albo na początku 1496 roku, Vespucci został kierownikiem agencji w Sewilli.

Podróże Vespucciego

Okres, w którym Vespucci odbył swoje podróże przypada na lata 1497-1504. Zachowały się dwie serie dokumentów dotyczących jego podróży. Pierwsza seria składa się z listu w imieniu Vespucciego datowanego z Lizbony, Portugalia, 4 września 1504 roku, napisanego po włosku, być może do gonfaloniera (sędziego średniowiecznej republiki włoskiej) Piero Soderiniego, i wydrukowanego we Florencji w 1505 roku; oraz z dwóch łacińskich wersji tego listu, wydrukowanych pod tytułami „Quattuor Americi navigationes” i „Mundus Novus” lub „Epistola Alberici de Novo Mundo”. Druga seria składa się z trzech prywatnych listów adresowanych do Medyceuszy. W pierwszej serii dokumentów wymienione są cztery podróże Vespucciego, w drugiej tylko dwie. Do lat trzydziestych XX wieku dokumenty pierwszej serii były rozpatrywane z punktu widzenia kolejności czterech podróży. Zgodnie z teorią Alberta Magnaghi, przeciwnie, dokumenty te należy uznać za wynik zręcznych manipulacji, a jedynymi autentycznymi dokumentami byłyby listy prywatne, przez co zweryfikowane podróże zostałyby zredukowane do dwóch. Kwestia ta ma fundamentalne znaczenie dla oceny dzieła Vespucciego i wywołała ostre kontrowersje; próby pogodzenia dwóch serii dokumentów nie mogą być ogólnie uznane za udane.

Pod auspicjami Portugalii Vespucci ukończył drugą wyprawę, która wyruszyła z Lizbony 13 maja 1501 roku. Po zatrzymaniu się na Wyspach Zielonego Przylądka ekspedycja udała się na południowy zachód i dotarła do wybrzeży Brazylii w kierunku Przylądka Świętego Augustyna. Dalsza część podróży jest sporna, ale Vespucci twierdził, że kontynuował podróż na południe i być może zobaczył (w styczniu 1502 roku) Zatokę Guanabara (zatoka Rio de Janeiro) i popłynął aż do Río de la Plata, co czyni Vespucciego pierwszym Europejczykiem, który odkrył to ujście rzeki (Juan Díaz de Solís dotarł tam w 1516 roku). Statki mogły popłynąć jeszcze dalej na południe, wzdłuż wybrzeża Patagonii (dzisiejsza południowa Argentyna). Droga powrotna nie jest znana. Statki Vespucciego zakotwiczyły w Lizbonie 22 lipca 1502 roku.

Imiennik i reputacja Vespucciego

Podróż z 1501-02 ma fundamentalne znaczenie w historii odkryć geograficznych w tym, że sam Vespucci, a także uczeni, przekonali się, że nowo odkryte ziemie nie były częścią Azji, ale „Nowym Światem”. W 1507 r. humanista Martin Waldseemüller przedrukował w Saint-Dié w Lotaryngii „Quattuor Americi navigationes” („Cztery podróże Amerigo”), poprzedzone własną broszurą zatytułowaną „Cosmographiae introductio”, i zaproponował, by nowo odkryty świat nazwać „ab Americo Inventore… quasi Americi terram sive Americam” („od Amerigo odkrywcy… jakby to była ziemia Americus lub Ameryka”). Propozycja ta została utrwalona na dużej planisferze Waldseemüllera, na której po raz pierwszy pojawia się nazwa Ameryka, choć zastosowana tylko do Ameryki Południowej. Sugestia chwyciła; rozszerzenie nazwy na Amerykę Północną nastąpiło jednak później. Na górnej części mapy, z półkulą obejmującą Stary Świat, widnieje wizerunek Ptolemeusza; na części mapy z półkulą Nowego Świata jest wizerunek Vespucciego.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *